De Spaanse kunstgeschiedenis herschreven: het allervroegste naakt ontdekt

Het zestiende eeuwse kerkje Santa María Magdalena, in Titulcia, een dorp in het uiterste zuiden van de regio Madrid, blijkt vier eeuwen lang het vroegst bekende vrouwelijk naakt in de geschiedenis van de Spaanse schilderkunst te hebben verborgen. Het gaat om een vooraanzicht van een naakte Maria Magdalena, die omringd door engelen door de hemel wordt opgenomen. Het werd in 1607 vervaardigd door niemand minder dan de zoon van El Greco, Jorge Manuel Theotokopoulos (1578-1631). >>Lees verder.

Het 'religieus' uitstapje in Sevilla van een Belgische sociaal-realist

In 1882 gaf de Belgische regering opdracht om een getrouwe kopie te vervaardigen van het zg.'Descendimiento' (Kruisafneming) van de Vlaams-Spaanse schilder Pedro de Campaña of Pieter de Kempeneer (ca. 1503-1580). Dat werk, uit 1547, hangt in de kathedraal van Sevilla. Voor de kopie werd een beroep gedaan op de Constantin Meunier (1831-1905), een schilder die tegenwoordig vooral bekendheid geniet vanwege van zijn sociaal-realistische werk. >>Lees verder.

Don Quichot verbeeld door grote schilders en beeldhouwers

De Renaissance-roman 'El Ingenioso Hidalgo Don Quijote de La Mancha' van Miguel de Cervantes Saavedra (1547-1616) is een universeel literair werk, dat in de meeste wereldtalen werd vertaald. Zoveel eeuwen na de eerste publicatie (1605) blijft het werk tot de verbeelding spreken van miljoenen mensen, waaronder vele grote kunstenaars. Sommigen hebben er een beeld van willen geven: Dalí, Daumier, Picasso, Cézanne... Zie hier enkele resultaten, en lees ondertussen over de roman en zijn schepper. >>Lees verder.

Juan Bautista Maíno en 'de herovering van São Salvador'

'La recuperación de Bahía' (De herovering van São Salvador) van Fray Juan Bautista Maino (Pastrana 1581-Madrid 1649) is een weergave van één van vele momenten in de geschiedenis van de vijandschap tussen Spanje en Nederland: de herovering in 1625 van de Braziliaanse stad São Salvador de Bahia door de Spanjaarden, in 1624 nog in alle trots ingenomen door de Nederlandse vloot. Een belangrijke rol in deze geschiedenis speelde de ons aller bekende Piet Hein, op dat moment vice-admiraal. Pikant detail is dat in dezelfde stad het Nederlands elftal voor in de groepsfase van het WK voetbal in 2014 tegen Spanje revanche nam voor de verloren finale in 2010. Het paneel hangt in het Prado museum te Madrid. >>Lees verder.

Luis Gordillo, vernieuwende figuratie

Luis Gordillo werd in 1934 in Sevilla geboren. Als schilder zette hij zich af tegen de heersende informele kunst van de jaren 50, en als zodanig wordt hij tegenwoordig beschouwd als de pionier van de figuratie en Pop-art in de Spaanse kunst van de zestiger jaren. >>Lees verder.

De 'Beatos', verluchtigde geschriften over de Apocalyps


De Beato de Liébana (in het Nederlands 'Beatus van Liébana'; van het latijn, beatus: zalige, en de naam van een dal in het Spaanse Cantabria, el Valle de Liébana) was oorspronkelijk een persoon. Tegenwoordig is het echter de aanduiding van een geschrift als commentaar op de Apocalyps van Johannes dat door deze devote persoon en godsgeleerde rond 776 werd geschreven en gedurende vele eeuwen werd gekopiëerd en over meerdere kloosters verspreid. De zg. beatos zijn dus vervaardigde kopieën van dit handschrift. Door hun bijzondere verluchtingen zijn ze van grote kunsthistorische betekenis. >>Lees verder.

Het constructivisme van Pierre Daura

Misschien is hij wel de bekendste leerling van José Ruiz y Blasco (1838-1913), op diens zoon Pablo Picasso na natuurlijk. Als zodanig volgde Pierre Daura als jongen zijn kunstopleiding aan de Escola de la Llotja in Barcelona. In die tijd verkocht hij op veertienjarige leeftijd zijn eerste schilderij aan de kunstverzamelaar Pascual Monturiol, die zei dat zijn werk hem aan dat van Paul Cézanne deed denken. >>Lees verder.

Het Museum voor Spaanse Abstracte Kunst te Cuenca

Het Museum voor Spaanse abstracte kunst ('Museo de Arte Abstracto Español') te Cuenca werd geopend op 1 juli 1966, als resultaat van het initiatief van Fernando Zóbel (Manilla, 1924-Rome, 1984). In 1980 schonk deze zijn collectie aan de Fundación Juan March. Sindsdien is deze aangevuld met eigen middelen en door de aankoop van nieuwe werken. >>Lees verder.

'De Griek van Toledo' en meer activiteiten rond het 400ste sterfjaar van El Greco

Op 7 april 2014 zal het precies 400 jaar geleden zijn dat de Renaissance-schilder El Greco overleed. En verrassend genoeg is er in al die jaren daarna nooit echt een grote tentoonstelling van zijn werk geweest in de stad, waar hij de rijpheid als kunstenaar heeft gevonden: het Spaanse Toledo. >>Lees verder.

Lees ook:
>>El Greco, eind negentiende eeuw herontdekt.
>>Pronkstuk van El Greco gerestaureerd in het Prado alvorens terug te keren naar Toledo.

Nederlandse schilderkunst in het Prado, een verzameling met hiaten

Het is zeker te wijten aan de Tachtigjarige oorlog en de breuk van de Noorderlijke Nederlanden met Spanje in 1581 dat er relatief maar weinig werken van grote Hollandse schilders uit de zeventiende eeuw in Spanje te vinden zijn. Dankzij late aankopen van het Spaanse hof, in de achttiende eeuw, bezit het Prado museum in Madrid tegenwoordig nog nog ongeveer tweehonderd werken. Daarbij wordt een schilderij van Rembrandt geteld, 'Artemis' of 'Judith op het banket van Holofernes',  gekocht door Karel III, maar zijn andere grote meesters als Johannes Vermeer en Frans Hals de grote afwezigen. >>Lees verder.

Ko Kwinkelenberg, in Spanje in de voetsporen van Mondriaan

Ko Kwinkelenberg (Arnhem 1927) werkte sinds 1954 als grafisch ontwerper en illustrator (o.a. voor het Parool). Hij had tot 1974 een eigen studio, met als klanten Talens, Flex, Shell, Nederlandse Spoorwegen, en diverse uitgeverijen en drukkerijen. Hij werd bekroond voor boekontwerpen, verpakkingen en jaarverslagen in Nederland, Joegoslavië en Verenigde Staten. >>Lees verder.

Antonio Fuertes, toneelstukken met fruit

Antonio Fuertes (1970) volgde zijn beeldende kunstopleiding aan de Complutense universiteit van Madrid. In het laatste jaar kreeg hij een studiebeurs voor de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht. Na zijn afstuderen in 1994 besloot hij in Nederland te blijven. Hij woont en werkt nu in Amsterdam. >>Lees verder.

César Manrique, redder van Lanzarote


Cesar Manrique (Arrecife, 1919 – Tahíche, 1992) was een pionier binnen de moderne kunst in Spanje. Omdat hij oorspeonkelijk van Lanzarote kwam zou hij in opdracht van de regering de touristische centra van Lanzarote creëren. Zo wist hij de natuurlijke en culturele rijkdommen van het eiland te beschermen door de regering ervan te overtuigen dat de constructie van hoge gebouwen op Lanzarote verboden moest worden. Hij vreesde dat ze het karakter van het landschap zouden verstoren.

>> Lees verder.

De 'Dama de Elche': Iberische begraafoffrende




















De Dama de Elche (dame van Elche), uit de 4de-5de eeuw v.C., werd gevonden, zoals de naam al zegt, in de omgeving van de stad Elche in het huidige Castilla-La Mancha.

Deze beroemde zandsteensculptuur werd in 1897 in La Alcudia, zo'n 2 kilometer ten zuiden van Elche (Levante), opgegraven. Het gaat om een polychroom beschilderde portretbuste uit 425-375 v. Chr. van een Iberische dame, behangen met sieraden en met de haren in wielvorm langs het hoofd. Waarschijnlijk is het tot stand gekomen onder invloed van contacten, die de toenmalige bevolking in het huidige Spanje had met Fenicische kustkolonies in die periode, als Cádiz en het eiland Ibiza.

Het beeld is te bezichtigen in het
Nationaal Archeologisch Museum te Madrid.

De anarchistische kunst van Santiago Sierra

Het werk van de beeldende kunstenaar Santiago Sierra (Madrid, 1966) kan als politiek en sociaal bewogen worden beschouwd. Het verwijst naar perverse arbeidsverhoudingen, discriminatie en de ongelijke verdeling van de rijkdom en stelt het obscure netwerk van de kapitalistische macht aan de kaak dat werknemers uitbuit en vervreemdt van zijn eigen natuur. Daarbij maakt Sierra gebruik van de technieken van het minimalisme, de conceptuele kunst en de strategiën van de performances van de jaren 70. >>Lees verder.

Miquel Barceló, observeren in vier dimensies

Kunstschilder en beeldhouwer Miquel Barceló werd in 1952 geboren op het eiland Mallorca, waar hij zijn gehele jeugd doorbracht. In 1975 verhuisde hij naar Barcelona om daar voor kunstenaar te studeren. Na zijn studie kreeg hij in 1982 direct internationale erkenning, toen hij door Rudi Fuchs werd gevraagd voor Documenta 7. >>Lees verder.

Carlos de Haes en het Spaanse landschap

De publieke erkenning van het meesterschap van de Spaanse schilder en graficus van Belgische afkomst, Carlos de Haes (1826-1898) betekende in zijn tijd een opwaardering van het genre van de landschapsschilderkunst -tot op dat moment beschouwd als inferieur aan andere genres. Dit begon met zijn benoeming tot lid van de 'Real Academia de Bellas Artes de San Fernando' in 1859 en leidde uieindelijk tot een verschillende ridderordes. >>Lees verder.

Cas Oorthuys' 'hart van Spanje'

Onder alle foto's die Cas Oorthuys (1908-1975) heeft nagelaten zijn er duizenden, die hij van het Spanje van de vijftiger jaren gemaakt heeft. In 1953 werd hij namelijk gevraagd voor de uitgeverij Contact foto's te maken voor reispockets, waarvan de tekst geschreven zou worden door Nederlandse schrijvers die het gebied kenden en de taal spraken. Zo kwam hij aan de Franse Rivière met Jan Brusse (1921-1996), in Florence met Benno Premsela (1920-1997) en in Joegoslavië en Griekenland met A. den Doolaard (1901-1994). >>Lees verder.

Was de alleroudste kunst abstract?

'Ja', zegt Alistair Pike stellig. 'In zowel Europa als Afrika werd de figuratieve kunst voorgegaan door een periode van abstracte kunst'. Pike is de leider van een team bestaande uit archeologen van de universiteiten van Barcelona en Bristol, dat in juni 2012 in de Noord-Spaanse streek Cantabrië rotstekeningen heeft onderzocht. Door middel van uranium-thorium datering, een nieuwe techniek om de ouderdom van steenlagen te onderzoeken, heeft men kunnen vaststellen dat het gebruikte materiaal tussen 35.600 en 40.800 jaar geleden werd aangebracht. Dat is ouder dan die van de grotten van Chauvet, in Frankrijk, tot voor kort als de oudste van Europa beschouwd. >>Lees verder.

De invloed van Theo van Doesburg op de Spaanse poëzie van de jaren 60


(Eerste pagina van ‘Anthologie Bonset’, een aflevering van 'De Stijl' gewijd aan de gedichten van I.K. Bonset -ps. Theo van Doesburg).

Na het uitéén vallen van De Stijl´ in 1928, door een ruzie met Piet Mondriaan, richtte Theo van Doesburg (1883-1931) in december 1929 in Parijs het internationale kunstenaarscollectief 'Art Concret' op. Kunstenaars die het gelijknamige manifest ondertekenden waren Marcel Wantz, Jean Hélion, Otto Gustaf Carlsund en Léon Arthur Tutundjian. Een andere deelnemer aan het collectief, Walter Schwab, ontbrak onder het manifest vanwege zijn nihilistische overtuiging. Mondriaan, die in 1929 zijn ruzie met Van Doesburg bijlegde, weigerde zich echter bij 'Art Concret' aan te sluiten. Hij vond dat de groep te ver ging in haar systematische benadering van de kunst. >>Lees verder.

Eduardo Chillida: 'grijpende' vormen in open ruimtes
















Eduardo Chillida Juantegui (San Sebastián, 1924-2002) was de derde zoon van Carmen Juantegui, een bekende sopraan in Spanje. In zijn jeugd bracht hij het tot doelverdediger van het eerste elftal van Real Sociedad, voetbalclub in zijn geboortestad en de Primera División in Spanje.
>>Lees verder.

De Spaanse afkomst van Rita Hayworth

De Amerikaanse actrice Rita Hayworth (1918-1987) behoeft weinig introductie. Velen hebben haar zien schitteren in films als 'Gilda' (1946) of ´The Lady From Shanghai´(1948), de laatste onder regie van één van haar echtgenoten, Orson Welles. Weinigen weten echter dat ze eigenlijk Margarita Carmen Cansino heette en de enige dochter was van Eduardo Cansino (1895-1968), een flamencodanser, die in een Andalusisch dorp werd geboren binnen een bekende Spaanse familie van flamencoartiesten. Ook haar moeder was danseres, van Ierse afkomst. >>Lees verder.

De vruchtbare relatie tussen Rubens en Spanje

Spanje heeft in het leven van de Vlaamse schilder Peter Paul Rubens (1577-1640) aldoor een rol gespeeld. Sinds hij in 1604 door de hertog van Mantua op een diplomatieke missie werd gestuurd naar de Spaanse koning Filips III heeft hij er steeds op de één of andere manier mee te maken gehad, hetzij vanwege zijn hofschilderschap aan het hof van Isabel Clara Eugenia (1566-1633), de dochter van Filips II, en haar man, die landvoogden van de Zuidelijke Nederlanden waren, hetzij vanwege enkele belangrijke diplomatieke missies, die de belangstelling in zijn werk op de hoven van de Spaanse koningen Filips III en Filips IV altijd levend hebben gehouden. Je kunt dus zeker zeggen dat de relatie tussen Rubens en Spanje vruchtbaar is geweest. >>Lees verder.

Bigas Luna, een 'sexy' filmmaker

De Spaanse filmregisseur Juan José Bigas Luna (Barcelona, 19 maart 1946-Tarragona, 5 april 2013) wordt beschouwd als de ontdekker van acteurs van het gehalte van Javier Bardem, Penelope Cruz en Ariadne Gil. Via een studie architectuur, welke hij niet voltooide en de reclamefotografie zou hij uiteindelijk in het midden van de jaren 70 zijn passie in de zevende kunst vinden, eerst met korte films als 'Con soltura' en 'Cóctel internacional´. >>Lees verder.

Picasso´s 'Guernika', een geschiedenis op zich


Het beroemde schilderij 'Guernika' van Pablo Picasso (1881-1973) heeft als voorgeschiedenis het Duitse terreurbombardement in 1937 op het gelijknamige Baskische stadje. De Spaanse burgeroorlog was in volle gang en de rebellenleider generaal Franco had zijn zinnen gezet op de onderwerping van Baskenland. Omdat dit hem niet zomaar lukte riep hij de hulp in van zijn geloofsgenoot Hitler. Voor de Führer en diens luchtmaarschalk Hermann Göring was dit een goede gelegenheid om het groeiende wapenarsenaal van het Derde Rijk eens uit te testen. >>Lees verder.

De Spaanse inspiratiebron van Escher


De kunstenaar en graficus Maurits Cornelis Escher (1898-1972) maakte in 1922 zijn eerste reis naar Spanje. Maar vooral de tweede reis, in 1936 -tijdens het uitbreken van de Spaanse burgeroorlog-, blijkt beslissend te zijn geweest voor de tot standkoming van zijn wereldberoemd geworden beeldtaal. >>Lees verder.

Lorenzo Aguirre, tussen kunst en politiek

Lorenzo Aguirre (1885-1942) was een typisch voorbeeld van een kunstenaar, die naast zijn artistieke carriêre een andere baan nodig had om te kunnen leven. Het toeval wilde dat hij politieagent werd in de tijden van de Spaanse republiek (1931-1939) en uit politieke idealen tijdens de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939) de democratisch gekozen regering bleef steunen. Daarom zag hij aan het einde daarvan geen andere uitweg dan om met zijn gezin uit te wijken naar Frankrijk. Waar hij niet op gerekend had was dat in 1940 Duitsland binnen zou vallen, wat hem ertoe dwong om terug te keren naar het vaderland, waar Franco inmiddels een ware dictatuur had gevestigd. >>Lees verder.

De overgave van Breda, door het oog van Velázquez

'La rendición de Breda' (De overgave van Breda) door Diego Velázquez, 1634.

In opdracht van Spaanse koning Filips IV van Spanje maakte de schilder Diego Velázquez (1599-1660) tussen 1634 en 1635 het schilderij 'La rendición de Breda' (De overgave van Breda). Dit naar aanleiding van het beleg van Breda in de jaren 1624-25 door Spaanse troepen onder aanvoering van de Italiaanse veldheer Ambrogio Spinola (1569-1630) en de daarop volgende overgave van deze strategisch gelegen vestingstad. >>Lees verder.

Mencía de Mendoza, beschermster van wetenschap en kunst

Mencía de Mendoza y Fonseca (1508-1554), markiezin van Zenete en door haar huwelijk gravin van Nassau, wierp zich al vanaf jonge leeftijd op als beschermvrouwe van wetenschap en kunsten. Zo onderhield ze tijdens haar leven contacten met vooraanstaande geleerden uit haar tijd en ondersteunde ze een groot aantal wetenschappelijke en literaire uitgaven. Onder de kunstenaars en geleerden, die door Mencía werden ondersteund, behoorden Jan van Scorel, Jan Gossaert, Barend van Orley, Gilles de Busleyden, Guillaume de Budé en Juan Luis Vives. >>Lees verder.

Het rijksmuseum, twee Goya's in één

Het enige schilderij van de Spaanse schilder Francisco de Goya (1746-1828) dat Nederland rijk is -om precies te zijn in eigendom van het Amsterdamse Rijksmuseum- blijkt een tweede schilderij te bevatten. Onder datgene, wat een portret weergeeft van de Spaanse rechter Ramón Satué (1765-1824) werd namelijk dankzij een nieuwe onderzoekmethode -ontwikkeld door de TU Delft en de Universiteit van Antwerpen- een ander portret aangetroffen. Op basis van de onderscheidingen op het kostuum van de geportreteerde heeft men kunnen herleiden dat het om iemand gaat die behoord moet hebben tot een ridderorde die werd gesticht door Joseph Bonaparte, vanwege diens alcoholisme in de Spaanse volksmond ook wel 'Pepe Botella' genoemd. Dit was een broer van Napoleon, die in 1808 door de Franse keizer op de Spaanse troon was geplaatst.

>>Lees verder.

Antoni Tàpies: het kruis als terugkerend element



















De op 6 februari 2012 overleden kunstenaar Antoni Tàpies (Barcelona, 1923-2012) brak op 22-jarige leeftijd zijn rechtenstudie af om zich te gaan wijden aan het schilderen. In deze eerste periode maakte hij vooral collages, materieschilderijen en werkte hij met graffiti. In 1948 richtte hij met enkele andere catalaanse kunstenaars de groep "Dau al Set" op, die de Spaanse kunst wilde vernieuwen. Onder de paraplu van deze beweging had Tàpies zijn eerste exposties, waaruit zijn interesse blijkt voor het surrealisme. In Parijs maakte Antoni Tàpies kennis met Afrikaanse en pre-Colombiaanse kunst.

>>Lees verder.

Tempel van Debod, vol geschiedenis

De tempel van Debod is een oude Egyptische temple, die door een schenking in 1968 van de Egyptische regering aan Spanje in Madrid terecht gekomen is. Deze schenking werd gedaan als dank voor Spaanse hulp na een oproep om internationale hulp van de Unesco om Nubische tempels te redden. Het staat tegenwoordig midden in het 'Parque del Oeste', een park naast Pintor Rosales, en heeft daar dezelfde oriëntatie als in de plaats van herkomst, van oost naar west. >>Lees verder.

Luc Peire, artistiek geboren op Tenerife


Begin jaren 50 besloot de kunstschilder Luc Peire (Brugge, 1916-Parijs 1994) te breken met zijn verleden en naar de Congo te reizen. Wat hij daarmee wilde bereiken was de traditionele Europese kunst helemaal te vergeten en een weg naar andere horizonten te openen. Hij wilde ook de steeds zwakkere sporen van het expressionisme, onder invloed van Constant Permeke (1886-1952), in zijn werk definitief wissen. >>Lees verder.

'Chico & Rita', een atypische tekenfilm


De tekenfilm 'Chico & Rita' van de regisseur Fernando Trueba in samenwerking met de kunstenaar, ontwerper en striptekenaar Javier Mariscal, gaat over de liefde tussen een pianist en een zangeres, wiens bestemmingen gedurende hun levens voortdurend samenkomen en uiteengaan. Het handelt in New York en La Habana in de jaren '40 en '50 en... >>Lees verder.

Het Barcelona van Gaudí


De architect Gaudí is meer dan ook verbonden met de stad Barcelona. Daar staat zijn nog altijd onvoltooide meesterwerk, de ‘Sagrada Familia’ (zie bovenstaande foto), een modernistische kathedraal dat waarschijnlijk pas in 2026 af zal komen. Ook zijn vooral bekend van hem de huizen ‘Casa Milà’ en ‘Casa Batllo’, en het ‘Park Gúell’.

>>Lees verder.

Edelsmeedwerk, de grote kracht van de Visigothische kunst

Toen na de val van het West-Romeinse rijk en de plundering van Rome door Alarik in 410 de Visigothen in Hispania kwamen waren arianisten, d.w.z. dat ze als christenen niet geloofden dat Jezus een God was. Dat stond lijnrecht tegen de denkbeelden van het katholicisme, dat bij de bestaande bevolking in Hispania heerste. De oorspronkelijke Romeneinse christelijke tradities bleven er daardoor zeker tot 589 bestaan, met een zekere invloed van Byzantium -het Oost-Romeinse rijk. In datzelfde jaar liet de Visigothische koning Reccared zich bekeren en vond het Derde Staatsconcilie van Toledo plaats, tijdens welke de eenheid van zijn koninkrijk werd uitgeroepen -daarvoor was het verdeeld in meerdere. Dat was het beginpunt van een nieuwe stijl in de architectuur op het schiereiland.

>>Lees verder.

John Fernhout, foto's uit de Spaanse burgeroorlog


De fotograaf en cineast John Fernhout (1913-1987) was een zoon van de bekende schilderes Charley Toorop (1891-1955). Als leerling-camaraman werkte hij in 1928 bij Joris Ivens (1998-1989), die bevriend was met zijn moeder. In 1932 werd hij, na een verblijf en studie cinematografie in Parijs -waar hij o.a. de fotograaf Robert Cappa leerde kennen- camera-assistent bij Ivens. Als zodanig werkte hij in 1937 onder de naam John Ferno mee aan >>'The Spanish earth' (Spaanse Aarde), een documentaire over de Spaanse Burgeroorlog, dat een script volgde van de Amerikaanse schrijver en oorlogscorrespondent Ernest Hemingway (1899-1961). Van die tijd stammen enkele foto's, die in het Nederlands Fotomuseum te zien zijn.

>>Zie foto´s van John Fernhout op de website van het Nederlands Fotomuseum.

Foto boven: Ernest Hemmingway en Joris Ivens in Guadalajara, Spanje (1937). Fotograaf: John Fernhout (Nederlands Fotomuseum).